<----- Terug naar de Eeftinck Schattenkerk start pagina
<----- Terug naar de ouders Eeftinck Schattenkerk - Kwakernaak


Naar de genealogie Eeftinck Schattenkerk -----> opent in eigen venster

Pieter Eeftinck Schattenkerk

Pieter geboren in 1839 als zoon van het Alphens echtpaar Eeftinck Schattenkerk-Kwakernaak werd arts, net als zijn oom Charles Schattenkerk en zijn oudere broer Jan (JCP ES-2).

  • Hij volgde de zo genoemde Klinische School voor geneeskunde te Rotterdam waar hij in 1859 werd ingeschreven. Op 15 mei 1862 schreef hij zich in bij de universiteit van Leiden. Datzelfde jaar al kwalificeerde hij zich voor de Provinciale Commissie voor Geneeskundig Onderzoek en Toezicht in Den Haag als scheeps-,plattelands- en stedelijk heelmeester.
  • Dat ging vroeger kennelijk erg snel. Ik heb niet kunnen confirmeren dat hij in Leiden is afgestudeerd. Ik heb de indruk dat de Klinische School (opgeheven in 1867) een soort HBO opleiding was en minder status genoot dan de Leidse universiteit. (Zijn oom en broer waren wel in Leiden gepromoveerd.) Dat zal niet geholpen hebben om aan een top-positie in Nederland te komen. Was dat de reden dat Pieter zijn geluk in Indië wilde zoeken of was het gewoon zin in avontuur ?
  • In de NRC van 1 januari 1864 wordt gemeld dat hij is afreist naar Batavia op het schip "Hendrikus Gerardus" met Decima in Japan als eindbestemming. Op 1 juli van dat jaar staat in het algemeen Handelsblad dat hij is aangekomen te Batavia. Volgens het bevolkingsregister van Alphen aan den Rijn is hij in november 1864 al weer bij zijn ouders terug. Merkwaardig dit bliksembezoek gezien de lange reis en de daarmee gepaard gaande hoge kosten.(1000 gulden voor uitrusting en passage opgevoerd bij zijn vaders nalatenschapsafhandeling) Kennelijk kwalificeerde hij nog niet als Indisch arts. Was hij in een opwelling gegaan en had hij verzuimd zich van te voren van de vestigingseisen op de hoogte te stellen ?
  • Vrijwel direct na terugkomst op 3 januari 1865 haalde hij alsnog een aanvullende bevoegdheid als vroedmeester bij de eerder genoemde Provinciale commissie en ging begin april van dat jaar als heelkundige werken in Krimpen aan de IJssel. Dat had meer weg van een stage want veel verdiende hij er niet mee. Tot eind 1866 kreeg hij een aanvullende toelage van 10 gulden per week van zijn vader.
  • Hij moet daarna weer naar Indië zijn gereisd want in november 1867 wordt in Nederlandse kranten gemeld "Magtiging verleend: Tot de uitreiking aan P. Eeftinck Schattenkerk van eene akte van toelating tot uitoefening van de genees-, heel en verloskundige praktijk in de afd[eling] Bodjonegoro (Rembang [Oost java]) zijnde hij tevens belast met de waarneming der civiele geneeskunde. dienst en het opzigt over de vacinne in die afd[eling]."
  • In december 1867 trouwt hij er met Gualthera Boers dochter van de vroegere resident van Rembang J.W. Boers .
  • Het gaat niet goed met zijn baan in Bodjonegoro want in april 1869 wordt in Nederland bericht dat de verleende toelating aldaar is ingetrokken.



  • op 27 februari 1869 staat in de Locomotief (een Samarangs handels en advertentieblad) dat er "Machtiging is verleend: "Tot de uitreiking aan P. Eeftinck Schattenkerk van eene akte van toelating tot de genees-, en verloskundige praktijk op de Pamanoekan- en Tjiassemlanden (residentie Krawang/Kerawang West Java)"
  • In december 1869 werd een eerste kind doodgeboren in Pamanoekan.
  • Een volgend kind wordt in 1870 in het binnenland van West Java te Tjiandoer ook doodgeboren.
  • In april 1871 wordt in Nederland bericht dat hij belast is met de waarneming van de civiel geneeskundige dienst en het toezicht over de vaccine in de afdeling Bandong (Bandoeng).
  • Gualthera bevalt er in 1873 van George, in 1874 van Robbert en in 1876 van Anna.
  • Helaas wordt hij eind 1876 uit de zijn functie bij de civiele geneeskundige dienst ontheven.
  • Hij vestigde zich daarna in Bandoeng als particulier geneesheer.





  • Het echtpaar ES - Boers met oudste zoon George (begin 1874 ?)

  • Pieter had een probleem. Volgens mijn overgrootmoeder dronk hij bij periodiek optredende depressies gedurende korte tijd mateloos veel. Daarna was hij weer voor lange tijd sober. Kwartaaldrinken noemt men dat. Het is in zijn aard geheel anders dan het gebruikelijke alcoholisme. De buitensporige alcoholconsumptie tijdens deze depressies zal, zeker bij een arts, moeilijkheden veroorzaakt hebben en was mogelijk de onderliggende oorzaak van zijn ontslag.
  • In mei 1877 verhuist het gezin van Bandoeng naar Padang, Westkust Sumatra, waar mijn overgrootmoeder op 3 juli 1877 geboren werd. In een artikel in De Locomotief van 2 juli 1877 wordt in een roddelrubriek naar aanleiding van een positief introductie artikel over hem in de Sumatra courant een sneer gemaakt. Dat er praatjes over hem zijn in Java is wel duidelijk. In de Sumatra courant wordt Pieter overigens verdedigd en de sneer als laster neergezet afkomstig uit kringen rond de resident van de Preanger met wie Pieter kennelijk een conflict had. De krant heeft goede berichten over hem gehoord en is blij met hem. Lees verder....
  • Toch besluit Pieter het na deze publiciteit voor gezien te houden in Padang en vertrekt naar Batavia waar hij opnieuw zijn beroep uitoefend (Javabode 7 augustus 1877)


  • Op 28 februari 1878 overleed de oudste zoon Jean George Philippe, roepnaam George, op 6 jarige leeftijd in Soemedang (Preanger).
  • Dan is er Nederlands verlof: In het "Nieuws van de Dag" van 3 augustus 1878 staat dat Eeftinck Schattenkerk met 2 kinderen is ingescheept in het schip Noach met bestemming Nederland. In het Alphens bevolkingsregister staat dat schoonvader ES gemeld heeft dat mevrouw ES-Boers in oktober 1878 bij hem verblijft. Als hun woonplaats geeft hij Bandoeng op waar het echtpaar nog een huis heeft. Van Pieter wordt niet gesproken. Het kan zijn dat het bericht in het "Nieuws van de Dag" niet helemaal correct was en dat het ging om mevrouw ES met 3 kinderen en dat Pieter achterbleef om zijn nieuwe praktijk in Batavia op te bouwen of dat de echtelieden apart reisden.
  • In augustus 1879 keert mevrouw ES met drie kinderen terug. Mede passagier mejuffrouw Mooijaart is mogelijk een tante of nicht die meekomt om haar te helpen. (de Moeder van Gualthera is een Mooijaart)
  •  

    Het "Nieuws van den dag" 27-08-1879
  • In o.a. de Java bode van 16 juni 1882 plaats Pieter een merkwaardige advertentie waarin hij oproept om geen krediet meer aan zijn vrouw te verlenen. Dit wijst naast financiele problemen op ernstige onenigheid tussen de echtelieden. Hij oefent dan nog steeds zijn beroep uit want noemt zich doctor.
  • Kort daarna valt het doek. Op 24 juni 1881 staat in de Javasche courant dat zijn akte voor geneeskunst etc in Nederlands Indië is ingetrokken. Heeft hij slapende honden wakker gemaakt ?
  • Zijn vrouw trekt het niet meer. In december van dat jaar werd in Batavia het huwelijk tussen Pieter en Gualthera ontbonden.
  • Aan haar nu de moeilijke taak zich staande te houden met haar jonge gezin. Van haar ex echtgenoot en de familie Eeftinck Schattenkerk heeft zij niets te verwachten. Ik weet niet of ze erom gevraagd heeft maar zij en haar kinderen ontvangen in ieder geval geen financiële ondersteuning van de ouders van Pieter anders zou dat bij de latere nalatenschapsafhandeling zeker in mindering zijn gebracht. Mogelijk krijgt ze ondersteuning van haar eigen familie maar ze kwam uit een zeer groot gezin zodat de spoeling dun geweest zal zijn.
  • Zomer 1882 wordt het huis van Pieter in Bandoeng, verkocht (java bode 15-07-1882)
  • Eind september 1882 staat Pieter op de passagierslijst voor vertrek naar Nederland met de mailboot Prins Alexander maar die boot haalt hij uiteindelijk niet. Op 8 oktober 1882 overlijd hij op slechts 42 jarige leeftijd in Buitenzorg aan de gevolgen van overmatig alcohol gebruik.

  • Op 22 januari 1883 vervoegt Gualthera zich bij notaris Houthuysen te Samarang om zeker te stellen dat wanneer de ouders van Pieter komen te overlijden haar kinderen in ieder geval hun erfdeel van de nalatenschap ontvangen. Zij woont op dat moment zonder beroep in Soerakarta/Solo (midden Java). Via de weeskamer in Batavia zal de firma Hoboken en Co in Rotterdam het belang van haar kinderen vertegenwoordigen.
  • In 1885 overlijd de moeder van Pieter, Petronella ES- Kwakernaak in Alphen en wordt notaris Maarschalk uit Boskoop door Hoboken gestuurd om aanwezig te zijn bij de legale aspecten daarvan. Er valt nog niets te verdelen, wel wordt er een boedelbeschrijving gemaakt.
  • In 1890 overlijdt vader ES. Hij blijkt kortgeleden, nota bene via dezelfde notaris Maarschalk die de belangen van de kinderen van Pieter moest behartigen, een testament gemaakt te hebben waarbij deze er relatief zeer bekaaid afkomen. Legaal is het kennelijk in orde. De firma Hoboken en een kantonrechter kijken toe. Het duurt tot eind 1891 voordat de finale toebedeling van de nalatenschap is geregeld en het zal vast nog wel een tijd geduurd hebben voordat Gualthera en haar kinderen er over konden beschikken. Voor details van de nalatenschap zie verder ....

  • Volgens mijn overgrootmoeder was haar moeder pensionhoudster en was er sprake van (vergulde) armoede in het gezin. In de Indische naamlijst wordt Gualthera als de weduwe ES Boers van 1889 tot 1893 inderdaad genoemd als houdster van een commensalenhuis en wel in Pasoeroean gelegen ten zuidoosten van Soerabaja aan de straat van Madoera.
  • Daarna heb ik haar een tijdje niet meer kunnen vinden in de almanak of de naamlijsten. Was de noodzaak van een pension minder geworden na de erfenis ? In 1903 tot en met 1908 komt ze weer voor in de lijsten en woont ze in Djombang (zuid- en landinwaarts) en vanaf 1909 in de stad Soerabaja.
  • Robbert is mogelijk al in 1891 uit huis voor zijn opleiding en werkt in ieder geval vanaf 1899, hij is dan 25, als employee bij de suikeronderneming Wonoredjo bij Pasoeroean.
  • Mijn overgrootmoeder is in 1896 mogelijk de eerste uit het gezin die het ouderlijk-huis definitief verlaat en wel om met Jan Pieter Hees, destijds employee van een suikerfabriek in het huwelijk te treden.
  • Anna trouwt in 1903 met Charles Henri Kokke, destijds 1ste machinist van suikerfabriek Tjandi te Sidoardjo (net onder Soerabaja).

  • Met de kinderen uit huis zullen meer ontspannen tijden aangebroken zijn voor Gualthera Boers waarbij ze af en toe kan genieten van haar kleinkinderen.
  • Ze overlijd in 1819 te Bangil (Soerabaja).
  •        

     Foto: Oma Boers-ES met haar kleinkinderen 
    omstreeks 1910. Bovenste rij: Mijn
    Grootmoeder Thilde (*1899) en haar broer
    Rob (*1901) Hees-ES.
    Daaronder beginnend met de staande
    jongen links: Jan (*1904),baby Anton(*1909)
    en Piet (*1907) Kokke-ES.
    Naschrift:
    Gualthera lijkt me een flinke vrouw geweest te zijn die het in haar leven bepaald niet makkelijk gehad heeft. Ze heeft ondanks alle problemen haar kinderen goed in het leven gezet. Het siert haar dat ze hun niet op een haatdragende manier over hun vader gesproken heeft. Over mijn betovergrootvader Pieter heb ik gemengde gevoelens. Natuurlijk zou het leuker geweest zijn als hij een succesvol arts geweest was en ik vind die advertentie uit 1882 over het krediet voor zijn vrouw hoogst kwalijk. Verder overheerst compassie. Hij had met zijn aanleg er beter aan gedaan een ander beroep te kiezen. Zijn ambitie om arts te worden net als zijn oom en broer is wel heel begrijpelijk en mischien zijn de depressies later erger geworden of mogelijk pas in de tropen met zijn moordend klimaat opgetreden. Er was toen nauwelijks nog een weg terug zonder groot verlies van zelfrespect.

    Noten:
    1) De meeste informatie stamt uit de Indische adresboeken. Een vermelding is minimaal het jaar daarvoor opgegeven daar heb ik standaard voor gecorrigeerd. Lastiger is dat een vermelding soms ten onrechte langere tijd bleef staan als een wijziging niet doorgegeven werd.



  • <----- Naar zoon Robbert Eeftinck Schattenkerk

    <----- Naar dochter Anna Eeftinck Schattenkerk

    <----- Naar dochter Mea Eeftinck Schattenkerk

    <<< Terug <<<



    Behoort bij de genealogische homepage van Henk de Bie: hdebie45.deds.nl/Genea